Edu-Curator: Het aanleren van informatievaardigheden: ’n ‘must’!

Leerlingen die een werkstuk moeten maken, een spreekbeurt, presentatie o.i.d. moeten geven, duiken meestal meteen het internet op om te zoeken naar informatie over het onderwerp dat ze hebben gekozen. Vaak raken ze bij hun zoektocht naar informatie vaak het spoor bijster, omdat ze niet op je juiste manier zoeken.
Het zoeken naar de juiste informatie op het internet vraagt om zoekstrategieën en een gestructureerde aanpak, waar leerlingen – zeker in het basisonderwijs – (vaak) niet over beschikken. Als leerkracht zul je dus jouw leerlingen deze ‘informatievaardigheden’ moet aanleren én hoe de leerlingen de gevonden informatie kunnen verwerken.

Over welke ‘informatievaardigheden’ moeten leerlingen beschikken?

In het uitlegfilmpje ‘BIG 6 model Xplained‘ legt Don Zuiderman (Twitter: @donzuiderman) – docent ICT & Onderwijs aan de Hogeschool Utrecht – legt Zuiderman uit, welke ‘informatievaardigheden’ op de basisschool aangeleerd moeten worden.

BIG 6 model (Bron)

Het uitlegfilmpje gaat over het ‘BIG 6 model‘, dat – ook in het basisonderwijs – wordt gebruikt om leerlingen informatievaardigheden aan te leren.

Aan de hand van een gefingeerd praktijkvoorbeeld worden in het filmpje de zes stappen van het ‘BIG 6 model‘ (Eisenberg & Berkowitz, 2003) op simpele wijze uitgelegd:

  • Stap 1: Bepalen van de leertaak.
  • Stap 2: Zoekstrategieën toepassen.
  • Stap 3: Lokaliseren van informatie.
  • Stap 4: Gebruiken van informatie.
  • Stap 5: Verwerken van informatie.
  • Stap 6: Evalueren.

 


Mediawijsheid.nl definieert informatievaardigheden als “vaardigheden die helpen bij het zoeken, vinden, beoordelen en verwerken van informatie. Offline en online.”

Volgens Mediawijsheid.nl zijn die vaardigheden:

  • Hoe formuleer je een goede zoekvraag?
  • Wat staat er precies in de tekst?
  • Van wie is de informatie afkomstig?
  • Hoe weet je of de informatie betrouwbaar is?
  • En waar zoek je als er niets op internet is te vinden?

Zonder informatievaardigheden kun je makkelijk verdwalen in de enorme hoeveelheid informatie” vervolgt Mediawijsheid.nl, “en erger nog, de verkeerde bronnen gebruiken.” Een paar alinea’s verder zegt Mediawijsheid.nl: “Kinderen die onvoldoende informatievaardig zijn, nemen vaak klakkeloos dingen over van internet en realiseren zich onvoldoende dat informatie (bewust of onbewust) fout of verdraaid kan zijn. Informatievaardigheden leren je de zin van de onzin te onderscheiden. (Bron)”

In het artikel ‘Kennis leren verwerven met informatie van internet‘ (Saskia Brand-Gruwel, Amber Walraven) te vinden op ‘Kennisnet – 4W‘ schrijven de auteurs in de inleiding:

In het hedendaagse onderwijs wordt steeds meer van leerlingen verwacht dat ze uit informatie die ze op internet vinden zelfstandig kennis construeren. Uit onderzoek blijkt dat er drie instructieprincipes zijn die leerlingen helpen dit proces – van informatie naar kennis – aan te leren…” Lees het volledige artikel »

Volgens auteurs van dit artikel omvatten informatievaardigheden “het kunnen formuleren van goede zoekvragen, het vaststellen welke informatie nodig is, het bepalen van de zoekstrategie met de te hanteren trefwoorden, het beoordelen en selecteren van bronnen en informatie, het grondig bestuderen en het verwerken van de informatie in bijvoorbeeld een werkstuk of spreekbeurt.”

Op Mediawijzer.net vind je op de pagina ‘Voor scholen: Leermiddelengids met basis doorlopende lijn informatievaardigheden gereed‘ een beschrijving van de brochure ‘Leermiddelengids voor informatievaardigheden‘ (pdf – gratis download), samengesteld voor groep 5 t/m 8.

Met de leermiddelengids selecteert de bibliotheek leermiddelen die aansluiten bij de doelstellingen in het mediaplan. De gids biedt de mogelijkheid leermiddelen te vergelijken op inhoud, inzetbaarheid en aansluiting bij competenties en kerndoelen…Lees het hele artikel »

In dit artikel worden allerlei methodes beschreven die je zou kunnen gebruiken om de leerlingen informatievaardigheden aan te leren. Uiteraard zijn deze methodes niet gratis. Toch vond ik er een tweetal gratis te gebruiken websites die passen in het kader van het aanleren van informatievaardigheden door leerlingen:

#1. Webdetective – De Bibliotheek


Beschrijving:

Stel je hebt de opdracht gekregen om een werkstuk te schrijven. Je besluit om op internet naar informatie te zoeken, want internet is immers direct bereikbaar, gemakkelijk bereikbaar en snel bereikbaar. Maar ondanks al die voordelen heeft het internet ook nadelen. Je vindt op het internet namelijk heel erg veel informatie. En je weet niet altijd of de informatie die je vindt wel betrouwbaar is. Met behulp van deze website hopen wij je te leren hoe je kritisch naar informatie kijkt, hoe je de juiste vragen stelt en hoe je optimaal gebruik kunt maken van onder andere Google. Daarnaast mag je de kennis die je opdoet direct in de praktijk brengen met behulp van een internetspeurtocht.”

Hoe werkt de Webdetective? (Bron)

Leerlingen leren op verschillende manieren kennis te maken met een website:

  • Wat is het doel van de site en wat is het doel van de leerling?
  • Hoe gebruikt de leerling zoektermen bij zijn of haar doel?
  • De leerling leert ontdekken of een site wel betrouwbaar is en waar hij/zij op moet letten.
  • De leerling leert hoe je beter kunt zoeken op Google.
  • De leerling past alles toe wat hij/zij geleerd heeftt in een aantal spannende speuropdrachten.
  • Als extra krijgt de leerling een checklist om een website te beoordelen en die hij/zij altijd kan gebruiken als er weer gezocht moet worden op het internet.
Bij de Webdetective is ook een handleiding voor leerkrachten beschikbaar. Als je het formuliertje invult op de site, krijg je toegang tot de handleiding.

 

#2. Geheim agent A.A.P. test hoe informatievaardig jouw klas is

Het spel (game) ‘Geheim agent A.A.P. en de gekwelde kwal‘ is ontwikkeld door het Sector Instituut Openbare Bibliotheken(SIOB) in samenwerking met ‘de Bibliotheek op school‘ en ‘Mijn kind Online‘. De Bibliotheek op school heeft een beroep gedaan op Geheim agent A.A.P., om kinderen op een leuke en educatieve manier in aanraking te laten komen met informatievaardigheden. Door het spelen van het spel kunnen kinderen in 20 vragen aangeven hoe informatievaardig ze zijn. De informatievaardigheden van de leerlingen worden per deelstap uit het informatievaardigheden stappenplan gemeten (Bron). Het spel is bedoeld voor leerlingen in groep 7 en 8.

Om toegang te krijgen tot het spel moeten de leerlingen het e-mailadres van hun klas of meester/juf invullen en niet hun eigen e-mailadres.

#3. Brochure ‘Slimmer Zoeken, informatievaardigheden op de basisschool’

De brochure ‘Slimmer zoeken, informatievaardigheden op de basisschool‘ – een gezamenlijke uitgave van Kennisnet, Mijn Kind Online en het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken – wil het basisonderwijs helpen bij het aanleren en verbeteren van informatievaardigheden bij kinderen.

Doel van deze brochure is – zo staat op de site van Mijn Kind Online – “leerkrachten in de bovenbouw van het primair onderwijs het belang van informatievaardigheden te laten inzien, hen te inspireren en met ondersteuning van de bibliotheek te helpen om informatievaardigheden een vaste plek in het onderwijs te geven.”

Deze brochure is gratis te downloaden in het beschrijvende artikel ‘Slimmer zoeken op de basisschool‘ op ‘Mijn Kind Online’

Zoekmachines voor kinderen

Er zijn speciale zoekmachines voor kinderen beschikbaar. Als leerlingen deze zoekmachines gebruiken lopen ze minder kans om te ‘verdwalen’ tijdens hun zoektocht.

Je moet deze zoekmachines maar eens op je gemak bekijken en beslissen welke geschikt zijn voor de leerlingen van jouw groep.

Andere zaken die leerlingen zouden moeten leren in het kader van ‘werkstukken’

1. Het op de juiste wijze citeren van stukjes tekst uit een bron

Uiteraard is het de bedoeling dat leerlingen de informatie die ze gevonden hebben weergeven in hun eigen woorden (hieruit blijkt dat ze het ‘begrepen’ hebben. Het gebruiken van stukjes letterlijke tekst van een ander (citeren) is – onder bepaalde voorwaarden – toegestaan. Op de website ‘Ius mentis‘ van ICT-jurist Arnoud Engelfriet kun je op de pagina ‘Citeren en citaatrecht‘ precies lezen wat wel en niet mag en hoe geciteerd moet worden. Ook vind je hierover informatie op de website Scribbr.nl: ‘Parafraseren, citeren en samenvatten in je scriptie’. Uiteraard moet je deze informatie – aangepast aan het niveau van jouw leerlingen – voor jouw leerlingen proberen begrijpelijk te maken.

2. Het op juiste wijze vermelden van de gebruikte bronnen – bronvermelding

Leerlingen moeten ook leren de door hun gebruikte bronnen – of het nu websites, boeken en/of tijdschriften zijn – op een juiste manier aan het eind van een werkstuk te vermelden in een bronvermelding. Leerlingen moeten m.i. ook weten wat ‘plagiaat’ is en waarom dat niet is toegestaan. Meer hierover kun je lezen op de website Scribbr.nl ‘Bronvermelding en refereren’ en op Ius mentis: ‘Citeren en citaatrecht’.

3. Afbeeldingen (plaatjes – foto’s) mogen niet klakkeloos van het internet gekopieerd worden

Leerlingen moeten leren dat ze niet zomaar klakkeloos afbeeldingen die ze vinden op het internet mogen kopiëren en in hun werkstuk mogen plakken. Op afbeeldingen rust auteursrecht. Gebruik je afbeeldingen van iemand anders dan kun je problemen krijgen. Leer ze afbeeldingen te gebruiken uit het ‘Publieke Domein’ of afbeeldingen met een ‘Creative Commons Licentie’. Zie mijn blogpost ‘Hoe regel je het auteursrecht op jouw lesmateriaal dat je deelt op het internet?‘ leg ik uit wat onder ‘Creative Commons Licentie’ en ‘Publieke Domein’ wordt verstaan.

Tijdens welke lessen besteed je aandacht aan informatievaardigheden?

Het geven van lessen over informatievaardigheden zou m.i. goed passen onder het kopje ‘begrijpend lezen’ en ‘studievaardigheden’. Dus wellicht kun je hier wat ruimte creëren om aandacht te besteden aan informatievaardigheden. Maar hoe dan ook: besteed er aandacht aan, want leerlingen zullen steeds meer informatie gaan zoeken op internet. Bovendien is het voor je leerlingen ook plezierig als ze weten hoe ze snel, efficiënt en effectief informatie kunnen vinden op het web…

Sourced through Scoop.it from: edu-curator.blogspot.nl

See on Scoop.itVerzamelde lessen Mediawijsheid

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s